Όταν η καρδιά γίνεται πυξίδα και ο δρόμος έργο τέχνης
Υπάρχουν ταξίδια που μετριούνται σε χιλιόμετρα. Άλλα σε ώρες, σε σύνορα ή σε χάρτες. Υπάρχουν όμως και εκείνα που δεν μπορούν να υπολογιστούν με κανένα μέτρο, γιατί καταγράφονται μόνο μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Εκεί όπου κάθε ανάσα, κάθε κόπωση, κάθε παύση και κάθε χτύπος της καρδιάς αποκτούν τη δική τους σημασία.
Ένα τέτοιο ταξίδι ξεκίνησε ο Γαλλοτυνήσιος καλλιτέχνης Ridha Dhib, αφήνοντας πίσω του το Παρίσι με έναν μοναδικό στόχο: να φτάσει, ύστερα από περίπου 3.000 χιλιόμετρα πεζοπορίας, στο Ναύπλιο. Όχι για να κατακτήσει μια διαδρομή, αλλά για να αφηγηθεί μια εμπειρία που δεν χωρά σε φωτογραφίες ούτε σε ημερολόγια.
Για 100 ολόκληρες ημέρες, ο δρόμος θα είναι το σπίτι του. Οι πόλεις θα γίνονται στάσεις, τα μονοπάτια σελίδες ενός αόρατου βιβλίου και κάθε καινούργιο πρωινό θα προσθέτει ακόμη μία ιστορία σε μια αφήγηση που γράφεται αποκλειστικά με βήματα.
Η performance “Mnemosyne” δεν αντιμετωπίζει το περπάτημα ως μετακίνηση, αλλά ως μια ζωντανή τελετουργία. Ένας ειδικός αισθητήρας παρακολουθεί αδιάκοπα τους καρδιακούς παλμούς του καλλιτέχνη, ενώ το GPS αποτυπώνει με ακρίβεια κάθε αλλαγή πορείας, κάθε στροφή, κάθε μέτρο που αφήνει πίσω του.
Έτσι γεννιέται αυτό που ο ίδιος περιγράφει ως «καρδιοχαρτογράφηση». Δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο χάρτη, αλλά για μια νέα μορφή αποτύπωσης, όπου η γεωγραφία συναντά τη βιολογία και η απόσταση αποκτά ανθρώπινο ρυθμό. Δεν έχει σημασία μόνο πού έφτασε, αλλά και πόσο χτύπησε η καρδιά του για να το πετύχει.
Κάθε βράδυ, όλα τα δεδομένα της ημέρας αποθηκεύονται και παραδίδονται σε ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο τα μεταμορφώνει σε μια μικρή ποιητική αφήγηση. Στο τέλος του ταξιδιού θα υπάρχουν 100 διαφορετικά ποιήματα, ένα για κάθε ημέρα που ο άνθρωπος και ο δρόμος συνυπήρξαν.
Η πορεία του θα διασχίσει τη Γαλλία, θα ακολουθήσει τις ακτές της Αδριατικής, θα περάσει από την Ιταλία και από το Μπρίντιζι θα συνεχίσει με πλοίο προς την Ηγουμενίτσα. Από εκεί, ξανά πεζός, θα κατηφορίσει μέσα από την Ήπειρο, θα περάσει τη γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου, θα διασχίσει την Πελοπόννησο, θα συναντήσει τις Μυκήνες και τελικά θα αντικρίσει το Ναύπλιο, εκεί όπου ολόκληρη αυτή η εμπειρία θα αποκτήσει το τελευταίο της κεφάλαιο.
Δεν είναι τυχαίο ότι η διαδρομή καταλήγει στην αργολική πόλη. Το Ναύπλιο υπήρξε η αφορμή για να γεννηθεί η ιδέα της Mnemosyne. Σε προηγούμενη επίσκεψή του, ο Ridha Dhib είχε αφιερώσει ημέρες ολόκληρες ταξιδεύοντας για να παρουσιάσει τελικά το έργο του μέσα σε μόλις δέκα λεπτά. Η αντίθεση ανάμεσα στη διάρκεια της εμπειρίας και στη σύντομη παρουσίασή της έγινε το ερώτημα που τον ακολουθεί μέχρι σήμερα: πόσο μπορεί να χωρέσει μια ολόκληρη ζωή μέσα σε λίγα λεπτά;
Η απάντησή του δεν δίνεται με λόγια, αλλά με μια καλλιτεχνική εξίσωση: 100 ημέρες περπατήματος θα συμπυκνωθούν σε μια δεκάλεπτη performance, όπου ο χρόνος, η μνήμη και το σώμα θα συναντηθούν μπροστά στο κοινό.
Το πιο συναρπαστικό στοιχείο είναι πως ακόμη και το τέλος παραμένει άγνωστο. Αν όλα λειτουργήσουν όπως έχουν σχεδιαστεί, οι καταγραφές θα μετατραπούν σε μια ποιητική αφήγηση. Αν όμως ο εξοπλισμός χαθεί ή καταστραφεί, τότε η σιωπή θα γίνει το ίδιο το έργο. Και αν ο καλλιτέχνης δεν κατορθώσει να ολοκληρώσει τη διαδρομή, η τελευταία καταγεγραμμένη στιγμή του ταξιδιού θα αποτελέσει το μοναδικό αποτύπωμα της παρουσίας του.
Ο Ridha Dhib, γεννημένος το 1966 στη Σους της Τυνησίας και εγκατεστημένος στο Παρίσι από το 1991, έχει αφιερώσει περισσότερες από δύο δεκαετίες στην εξερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στο σώμα, τον χώρο, τη μνήμη και την τεχνολογία. Στο παρελθόν περπάτησε από το Παρίσι έως τη Σους, διανύοντας περίπου 3.400 χιλιόμετρα, ενώ αργότερα πραγματοποίησε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο εγχείρημα, φτάνοντας μέχρι το Μαρντίν της Τουρκίας, έπειτα από περισσότερα από 5.200 χιλιόμετρα μέσα από έντεκα διαφορετικές χώρες.
Η άφιξή του στο Ναύπλιο, που προγραμματίζεται για τις 5 Νοεμβρίου 2026, δεν θα σηματοδοτήσει απλώς το τέλος μιας διαδρομής. Θα αποτελέσει την ολοκλήρωση ενός ζωντανού έργου τέχνης που δημιουργήθηκε πάνω στους δρόμους της Ευρώπης.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 12 Νοεμβρίου, το Τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου θα φιλοξενήσει στο Ναύπλιο το διεθνές συμπόσιο «Footnotes: A symposium on walking art, ritual and technology», αφιερωμένο στη σχέση ανάμεσα στο περπάτημα, την καλλιτεχνική δημιουργία, την τεχνολογία και την τελετουργία.
Με τη συμμετοχή δημιουργών και πανεπιστημιακών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και με την υποστήριξη του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard στην Ελλάδα, η πόλη θα μετατραπεί για λίγες ημέρες σε σημείο συνάντησης ανθρώπων που βλέπουν το βήμα όχι ως τρόπο μετακίνησης, αλλά ως έναν διαφορετικό τρόπο να αφηγηθεί κανείς τον κόσμο.
