Βλέπετε το παιδί σας πιο κλειστό, ευερέθιστο ή να κολλάει συνέχεια στο κινητό;
Μήπως λέει «δεν αντέχω» για βαθμούς, φίλους ή απλά νιώθει συνέχεια κουρασμένο; Δεν είστε μόνοι. Σήμερα, περίπου 1 στα 5 παιδιά και έφηβοι (18–20%) βιώνουν συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους, ενώ σε πολλές χώρες τα ποσοστά έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Ας δούμε τους 4 κύριους λόγους που συμβάλλουν σε αυτό.
1. Οι γονείς και ο τρόπος ανατροφής παιδιών
Ο τρόπος που φερόμαστε εμείς οι γονείς παίζει μεγάλο ρόλο. Όταν είμαστε πολύ αυστηροί χωρίς πολλή αγάπη, υπερπροστατευτικοί ή αδιάφοροι, τα παιδιά νιώθουν ανασφάλεια και θλίψη. Μελέτες δείχνουν ότι αρνητικά στυλ ανατροφής συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά. Αντίθετα, όταν βάζουμε καθαρούς κανόνες αλλά δείχνουμε πολλή ζεστασιά, ακούμε τι νιώθουν και τους εξηγούμε τα πράγματα, τα παιδιά νιώθουν πιο δυνατά και ασφαλή — αυτό βοηθάει να μειωθούν τα συμπτώματα.
Κακές φράσεις που ακούγονται συχνά: «Σταμάτα να κλαις, δεν είναι τίποτα», «Είσαι υπερβολικός», «Επειδή το λέω εγώ», «Κοίτα τον αδερφό σου».
Καλές φράσεις: «Βλέπω ότι είσαι λυπημένος, πες μου τι νιώθεις», «Δεν γίνεται τώρα tablet, αλλά μετά παίζουμε μαζί».
Οι υπερπροστατευτικοί γονείς, από αγάπη και φόβο, συχνά παρεμβαίνουν υπερβολικά στη ζωή των παιδιών τους, λύνοντας όλα τα προβλήματά τους και αποτρέποντας οποιαδήποτε δυσκολία ή αποτυχία. Ωστόσο, αυτή η συμπεριφορά στέλνει ασυνείδητα το μήνυμα ότι το παιδί «δεν είναι αρκετά ικανό» να τα καταφέρει μόνο του, με αποτέλεσμα να αναπτύσσει χαμηλή αυτοεκτίμηση, μειωμένη αυτοπεποίθηση και έλλειψη ανθεκτικότητας. Μακροπρόθεσμα, τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις, να διαχειριστούν αποτυχίες ή στρες, παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικών δυσκολιών, ενώ ως ενήλικες συχνά παραμένουν εξαρτημένα, αναποφάσιστα και λιγότερο ικανά να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της πραγματικής ζωής, καθώς δεν έχουν μάθει να μαθαίνουν από τα λάθη και να αυτορυθμίζονται συναισθηματικά.
2. Ο εκφοβισμός (bullying)
Ο εκφοβισμός στο σχολείο ή στο διαδίκτυο αφήνει βαθιά πληγή. Παιδιά που δέχονται bullying έχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να νιώσουν βαθιά θλίψη και άγχος — συχνά 1 στα 5 μαθητές (περίπου 19–20%) αναφέρουν ότι έχουν δεχτεί bullying, ενώ σε διεθνείς μελέτες φτάνει το 30% σε ορισμένες χώρες. Παιδιά που δέχονται κοροϊδία, αποκλεισμό από παρέες ή κακά μηνύματα online νιώθουν πολύ πιο συχνά θλίψη και άγχος. Αυτό τα κάνει να νιώθουν μόνα, ανεπαρκή και ανασφαλή, και συχνά τα συμπτώματα μένουν για καιρό.
3. Οι πολλές ώρες σε οθόνες
Το ατελείωτο scrolling, η σύγκριση με άλλους στα social media και ο φόβος ότι «χάνουν κάτι» (FOMO) βλάπτουν την ψυχή. Παιδιά και έφηβοι με υπερβολικό χρόνο σε οθόνες (π.χ. 4+ ώρες την ημέρα) έχουν σημαντικά περισσότερα συμπτώματα θλίψης και άγχους — περίπου 25–27% από αυτούς νιώθουν έντονα συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους, σε σύγκριση με πολύ λιγότερα σε όσους έχουν λιγότερο χρόνο. Η προβληματική χρήση social media έχει αυξηθεί από 7% σε 11% τα τελευταία χρόνια σε πολλές χώρες.
Ναι, η οθόνη επηρεάζει ορμόνες και συγκέντρωση: Το μπλε φως από τις οθόνες καταστέλλει την παραγωγή μελατονίνης (της ορμόνης του ύπνου), καθυστερώντας τον ύπνο και διαταράσσοντας τον κιρκάδιο ρυθμό — συχνά κατά 1–2 ώρες ή και περισσότερο σε παιδιά/εφήβους. Επίσης, γρήγορο περιεχόμενο (π.χ. gaming, social media) προκαλεί μεγάλες εκρήξεις ντοπαμίνης (της ορμόνης της ανταμοιβής), δημιουργώντας εξάρτηση παρόμοια με εθισμό, που μειώνει την ευαισθησία στο σύστημα ανταμοιβής και δυσκολεύει τη συγκέντρωση/προσοχή. Τέλος, αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη στρες), προκαλώντας χρόνια υπερένταση, υψηλότερο στρες και προβλήματα προσοχής/συγκέντρωσης — μελέτες δείχνουν ότι >2–3 ώρες/ημέρα συνδέονται με δυσκολίες εστίασης και χαμηλότερη απόδοση σε εργασίες προσοχής.
4. Η πίεση στο σχολείο και οι βαθμοί
Η μεγάλη αγωνία για καλούς βαθμούς, οι συνεχείς εξετάσεις, η σύγκριση με συμμαθητές και η πίεση από γονείς ή δασκάλους εξαντλούν τα παιδιά. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σχεδόν 2 στα 3 κορίτσια 15 ετών (63%) νιώθουν πίεση από το σχολείο — αύξηση από το 2018 (healthpolicyohio.org). Μελέτες δείχνουν ότι η ακαδημαϊκή πίεση στους 15 ετών συνδέεται με υψηλότερα συμπτώματα κατάθλιψης στους 16, και επιμένει μέχρι ενηλικίωση — κάθε αύξηση 1 βαθμού σε κλίμακα πίεσης αυξάνει κατά 8% τις πιθανότητες αυτοτραυματισμού (ucl.ac.uk). Περισσότερο από 60 μελέτες επιβεβαιώνουν ότι υψηλή ακαδημαϊκή πίεση προκαλεί στρες, χειρότερη ευεξία και χαμηλότερη κίνητρο (projectchangemaryland.org). Σε έρευνες, 68% εφήβων (13–17) νιώθουν πίεση για καλούς βαθμούς, ενώ 33% για εξωσχολικές δραστηριότητες (research.com).
Τα παιδιά φοβούνται την αποτυχία, νιώθουν ότι δεν είναι αρκετά καλά και συχνά καταλήγουν σε έντονο άγχος, θλίψη ή εξάντληση. Τι μπορούμε να κάνουμε.
Αυτοί οι τέσσερις λόγοι συνήθως συνδυάζονται και κάνουν τα πράγματα χειρότερα. Η καλή είδηση είναι ότι μπορούμε να βοηθήσουμε με μικρές αλλαγές: καλύτερες κουβέντες στο σπίτι, καθαρά όρια στις οθόνες (π.χ. χωρίς οθόνες 1–2 ώρες πριν τον ύπνο), προστασία από εκφοβισμό και λιγότερη πίεση για βαθμούς με περισσότερη αγκαλιά και υποστήριξη. Ξεκινήστε σήμερα με κάτι απλό: 30 λεπτά χωρίς οθόνες μαζί, μια ειλικρινή κουβέντα «πώς νιώθεις;» ή επικοινωνία με το σχολείο αν δείτε bullying.
Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε βοήθεια, μιλήστε σε ψυχολόγο — είναι το καλύτερο δώρο για το παιδί σας.
Γιγουρτάκης Μιχαήλ
Κλινικός Ψυχολόγος MSc
Εξειδίκευση: Σχολική Ψυχολογία & Εγκληματολογία
Κέντρο Ψυχικής Υγείας ΨυχΑνέλιξις
