Όταν η κάνναβη ήταν νόμιμη και η Αργολίδα πρώτη στην Ελλάδα

Υπάρχει μια σχεδόν ξεχασμένη σελίδα της αγροτικής ιστορίας της Αργολίδας που σήμερα μοιάζει απίστευτη. Πριν από περίπου 150 χρόνια, στον εύφορο κάμπο γύρω από το Άργος, εκεί όπου τις επόμενες δεκαετίες θα κυριαρχούσαν άλλες καλλιέργειες, απλώνονταν οργανωμένες φυτείες κάνναβης. Και όλα γίνονταν απολύτως νόμιμα.

Η Αργολίδα, μάλιστα, δεν ακολούθησε απλώς μια τάση της εποχής. Ήταν η πρώτη περιοχή της Ελλάδας όπου δοκιμάστηκε οργανωμένα η συγκεκριμένη καλλιέργεια, πριν το μεγάλο κέντρο παραγωγής μεταφερθεί στην Αρκαδία και ιδιαίτερα στην Τρίπολη και τη Μαντινεία.

Η ιστορία ξεκινά τη δεκαετία του 1870, σε μια εποχή κατά την οποία η κάνναβη αντιμετωπιζόταν πρωτίστως ως ένα εξαιρετικά προσοδοφόρο γεωργικό προϊόν. Η Αίγυπτος αποτελούσε τεράστια αγορά και η ζήτηση δημιουργούσε σημαντικές οικονομικές προοπτικές για τους Έλληνες παραγωγούς.

Οι πρώτες δοκιμές έγιναν στην Αργολίδα και φαίνεται ότι τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Μάλιστα, το 1875, σύμφωνα με δημοσίευμα της ιστορικής εφημερίδας «Αργολίς» -το βρήκαμε στο argolika.gr– η εταιρεία είχε σπείρει περίπου 500 στρέμματα στον αργολικό κάμπο. Η παραγωγή χαρακτηριζόταν μεγάλη και η ποιότητα του προϊόντος καλή.

Για τη συγκομιδή και την κατεργασία της κάνναβης στο Άργος κατέφθασαν μάλιστα εργάτες από το εξωτερικό, μεταξύ των οποίων Τούρκοι και Αρμένιοι από την Αίγυπτο. Πρόκειται για μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή της τοπικής ιστορίας, καθώς αναφέρονται ως από τους πρώτους αλλοδαπούς εργάτες που ήρθαν οργανωμένα για να εργαστούν στην αργολική γη.

Τα κτήματα βρίσκονταν διάσπαρτα στον κάμπο του Άργους και για μερικά χρόνια όλα έδειχναν ότι η νέα καλλιέργεια μπορούσε να αποκτήσει σημαντικό μέλλον. Η πορεία της, όμως, ήταν πολύ πιο σύντομη απ’ όσο αρχικά αναμενόταν.

Μια πολύτιμη μαρτυρία έρχεται από το περιοδικό «Ελληνική Γεωργία» του Παναγιώτη Γ. Γεννάδιου. Στο 11ο τεύχος, τον Νοέμβριο του 1886, υπάρχει ενότητα με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Περί Χασίς». Εκεί γίνεται ξεκάθαρη αναφορά στο Άργος:

«…ηλαττώθη η καλλιέργεια αυτού και εν Τριπόλει και εν Άργει, ένθα άλλοτε παρήγετο μέγα ποσόν.»

Η μικρή αυτή φράση έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία. Δεν περιγράφει το Άργος ως έναν τόπο όπου έγιναν απλώς κάποιες πειραματικές φυτεύσεις. Αντίθετα, καταγράφει ότι εκεί «παρήγετο μέγα ποσόν», επιβεβαιώνοντας πως η παραγωγή είχε αποκτήσει αξιοσημείωτη έκταση ήδη πριν από το 1886.

Τι είχε συμβεί όμως και μια τόσο ελπιδοφόρα δραστηριότητα άρχισε να σβήνει;

Το μεγάλο πρόβλημα ήταν η διάθεση του προϊόντος στο εξωτερικό. Η Αίγυπτος αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες αγορές του ελληνικού χασίς, όμως οι περιορισμοί στην εισαγωγή και χρήση του χτύπησαν καίρια τους παραγωγούς. Ήδη το κείμενο της «Ελληνικής Γεωργίας» συνδέει ευθέως την υποχώρηση της παραγωγής σε Άργος και Τρίπολη με την απαγόρευση στις αγορές της Αιγύπτου και της Ασίας.

Παράλληλα, η βρετανική πολιτική στην περιοχή έπαιξε σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις. Η Βρετανία είχε ισχυρά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα στην Αίγυπτο, ενώ η Ινδία, βασικός παραγωγός κάνναβης, αποτελούσε βρετανική αποικία. Στις ιστορικές αναφορές της εποχής εμφανίζονται ακόμη και πιέσεις προς την Ελλάδα με μοχλό τις εμπορικές σχέσεις και τη σταφίδα, ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά εξαγώγιμα προϊόντα.

Έτσι, το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο της κάνναβης στην Αργολίδα κράτησε λιγότερο από μία δεκαετία. Η σκυτάλη πέρασε στην Αρκαδία, όπου η παραγωγή εξελίχθηκε σε πραγματική βιομηχανία, με καλλιέργειες, εργαστήρια, εργοστάσια και διεθνείς εξαγωγές.

Την ίδια στιγμή άλλαζε σταδιακά και η αντιμετώπιση του χασίς μέσα στην ελληνική κοινωνία. Από ένα νόμιμο και κερδοφόρο αγροτικό προϊόν άρχισε να συνδέεται με την παραβατικότητα και τον κόσμο των τεκέδων. Το 1906 επιβλήθηκαν φορολογικά και τελωνειακά μέτρα, ενώ οι διεθνείς συμφωνίες των επόμενων δεκαετιών έσφιξαν ακόμη περισσότερο τον κλοιό. Το 1925 θεσπίστηκαν νέοι περιορισμοί και το 1932, με τον νόμο 5539, το ελληνικό κράτος πέρασε πλέον σε καθεστώς αυστηρής απαγόρευσης της ινδικής κάνναβης.

Και μένει ένα μεγάλο ιστορικό «τι θα γινόταν αν». Αν η καλλιέργεια συνεχιζόταν και γύρω της αναπτυσσόταν οργανωμένη παραγωγή και εξαγωγική δραστηριότητα, η Αργολίδα θα μπορούσε να είχε γνωρίσει σημαντική οικονομική άνθηση. Τα 500 στρέμματα του 1875 ίσως να ήταν μόνο η αρχή. Το βέβαιο είναι πως, έστω και για λίγα χρόνια, ο κάμπος του Άργους βρέθηκε στην πρωτοπορία, γράφοντας μια από τις πιο άγνωστες και εντυπωσιακές σελίδες της ελληνικής αγροτικής ιστορίας.